Fiziksel aktivite; vücutta kas hareketinin olduÄŸu her hangi bir aktiviteyi tanımlar. Egzersiz ise; bir amaca uygun olarak planlanmış, tekrarlı olarak yapılan fiziksel aktivitedir. Diyabetli bireyde fiziksel aktivite ya da egzersizden beklenen; fiziksel uygunluÄŸun artırılmasıdır.

Fiziksel aktivite/egzersiz; diyabetlinin kan glukozu seviyesini dengede tutmada, HbA1c değerini normal seviyede tutmada ve diyabete bağlı ileri

dönem komplikasyonların görülme riskini azaltmada etkilidir. Ayrıca; kan lipid (yaÄŸ) düzeylerinin iyileÅŸmesi, kardiyak risk faktörlerinin minimuma indirilmesi, vücut yaÄŸlarının azalması ve psikolojik iyilik halinin artması etkileri de vardır.

Diyabette Fiziksel Aktivite/Egzersizin Etkileri

Fiziksel aktivite/egzersiz, kan glukozu kontrolü üzerine olumlu etki saÄŸlar,
Hipertansiyonun kontrolüne destek olur,
Kan yaÄŸlarının düÅŸmesine katkı saÄŸlar,
Egzersiz düzenli yapılması halinde, hem genel vücut yaÄŸ dağılımını olumlu yönde etkiler hem de karın bölgesindeki yağı azaltır,
Kaybedilen kilonun korunmasına yardımcı olur,
Genel sağlık ve ruh sağlığının iyileştirilmesine katkı sağlar,
YaÅŸam kalitesini olumlu etkiler.

Diyabetli Bireyler Ä°çin Fiziksel Aktivite/Egzersiz Programının Yapılandırılması

Diyabetliler her yaÅŸta, her durumda egzersiz yapabilirler. Diyabetli bireye önerilecek fiziksel aktivite/egzersiz programı öncesinde, aÅŸağıdaki hususlara dikkat edilmelidir.

Diyabetli bireyin fiziksel aktivite/egzersiz açısından bireysel özellikleri ve risk faktörleri belirlenir. Bireyde fiziksel kısıtlılıklar, engeller, kalça/diz protezi, dejeneratif, romatizmal hastalıklar, periferik arter hastalığı, yürürken bacak krampları, nabız, kan basıncı, diyabete baÄŸlı sinir hastalığı, ayaklarda cilt bütünlüÄŸünde bozulma, nefropati, nöropati, hipoglisemi atakları ve fiziksel aktiviteyi etkileyecek diÄŸer durumlar deÄŸerlendirilir.
Diyabetli birey, fiziksel aktiviteye baÅŸlamadan önce evde kan glukozu takibi yapmayı öÄŸrenmiÅŸ olmalıdır. Kan glukozu ölçüm sonuçları diyabetli bireyin, egzersize baÅŸlayıp baÅŸlayamayacağına, egzersize baÅŸlamadan önce veya egzersiz esnasında ilave karbonhidrat alımı yapıp yapmayacağına karar vermesini saÄŸlar. Diyabetli birey, fiziksel aktivite/egzersiz öncesi, esnası veya sonrasında kan glukozu ölçümü yaparak fiziksel aktivite/egzersizin kan glukozu üzerine etkisini deÄŸerlendirmelidir.

Egzersiz öncesi kan glukozu düzeyi nasıl olmalıdır:

Egzersiz öncesi güvenli kan glukozu 100-250 mg/dl arasında olmalıdır.
Kan glukozu 100 mg/dl’nin altında ise 15 g karbonhidrat alımı saÄŸlanmalıdır.
Kan glukozu 250 mg/dl veya üzerinde ise idrarda keton testi yapılmalı, keton pozitif ise normalleÅŸinceye kadar egzersiz ertelenmelidir. Keton negatif ise ek karbonhidrat alımına gerek kalmaksızın hafif ÅŸiddette egzersizyapılabilir.
Her koÅŸulda önlem olarak fiziksel aktivite sırasında karbonhidrat içeren (kesme ÅŸekeri, meyve suyu, vb. gibi) besin bulundurulmalıdır.
Egzersiz programı tanıtılır.
Egzersizin tipi, yoÄŸunluÄŸu, süresi ve ÅŸiddeti mutlaka kiÅŸiye uygun olarak belirlenmelidir.
Egzersiz, büyük kas gruplarını içermeli; aerobik tipte ve dinamik olmalıdır. Bu özellikleri saÄŸlayabilen egzersiz türleri yürüme, yüzme veya bisiklet, vb. gibi egzersizler seçilebilir. Ancak düzenli yapılabilmesi nedeniyle tempolu yürüme, en çok tercih edilen aktivitedir.
Diyabetli bireyde fiziksel aktivite ya da egzersiz planlanırken; hastanın yaşı, egzersizin tipi ve ÅŸiddeti, hastalığın metabolik kontrolü, kas-iskelet sistemi uygunluk düzeyi ve kalp-akciÄŸer uygunluk düzeyi dikkate alınmalıdır.
Tip 2 diyabetli bireyde, hastalık 35 yaşından önce ortaya çıkmış, komplikasyonsuz seyrediyor; henüz iskemik kalp hastalığı, hipertansiyon ve kan yaÄŸları yüksekliÄŸi geliÅŸmemiÅŸ ise ÅŸiddeti gittikçe artan egzersiz eÄŸitim programları uygundur.
Kan glukozu ve kilo kontrolünün saÄŸlanabilmesi için egzersiz, orta ÅŸiddette (maksimum kalp hızının %50-60’ı), uzun süreli (ortalama 45 dakika) olmalı ve düzenli yapılmalıdır.

Uygun Fiziksel Aktivite Nasıl Olmalıdır?

Haftada üç ya da beÅŸ kez, günde 30-45 dakika yapılmalı, 48 saatten fazla ara verilmemeli,
Hafif şiddette başlamalı, orta şiddete yavaş yavaş ilerlenmeli,
5-10 dakika ısınma hareketleri ile başlanmalı,
20-30 dakika uygun tempoda sürdürülmeli,
10-15 dakika’lık soÄŸuma egzersizleri ile bitirilmelidir.

Egzersiz Yaparken Dikkat Edilmesi Gereken Durumlar

On iki haftalık düzenli yürüme programı ile tip 2 diyabette fiziksel uygunluk artar, karın bölgesinde yaÄŸ oranı azalır. Ancak hiperglisemi kontrol altında olmalı, sekonder problemler minimize edilmeli, metabolik durumuna uygun ve kiÅŸiye özel egzersiz verilmelidir.

Egzersiz tipi, süresi ve ÅŸiddeti,
Hastalığın şiddeti, akut veya kronik safhada oluşu,
EÅŸlik eden baÅŸka bir hastalık varlığı, egzersizin yükünün artmasına veya daha fazla algılanmasına neden olur.
Bu nedenle, kiÅŸiye aktivite önerilirken, egzersiz test bulguları, iklim, çevre koÅŸulları, entellektüel talepleri, besin alımı ve ruhsal durumu göz önüne alınmalıdır.

Egzersiz sırasında,

Güvenli kan glukozu düzeyi saÄŸlanmalı,
Uygun sıvı alımı sağlanmalı,
İyi bir ayak bakımı sağlanmalı,
Uygun bir spor ayakkabısı seçilmeli,
Vücut hijyenine dikkat edilmelidir.