El, ayak, ağız hastalığı genellikle 2-10 yaÅŸ arasındaki çocukları, özellikle de 5 yaşın altındaki çocukları etkileyen ancak bazen yetiÅŸkinlerde de görülebilen yaygın bir viral hastalıktır. Hastalık sıklıkla yaz ve sonbabar aylarında görülmekte olup, küresel ısınma ile mevsim özelliklerin deÄŸiÅŸmesiyle beraber, hastalığın görüldüÄŸü mevsim de deÄŸiÅŸiklik göstermektedir.

El, ayak, ağız hastalığı tüm dünya ülkelerinde görülmekle birlikte tropikal bölgelerde ve düÅŸük hijyenli bölgelerde daha ÅŸiddetli seyretmektedir.

El, ayak ve ağız hastalığına enterovirus cinsi virüsler neden olur. Hastalık en sık enterovirüs 71 veya koksaki virüs A grup 16 ile meydana gelir.

Belirtileri Nelerdir?

El, ayak ve ağız hastalığı genellikle ateÅŸ (38-39 derece) , iÅŸtahsızlık, belli belirsiz bir kırıklık hali ve boÄŸaz aÄŸrısı ile baÅŸlar. Karın aÄŸrısı ve öksürükte olabilir. AteÅŸin baÅŸlamasından 1-2 gün sonra, ağızda herpanjina adı verilen aÄŸrılı, içi su dolu döküntüler meydana gelir. Döküntüler genellikle ağızın arka kısmında küçük kırmızı lekeler olarak baÅŸlar, daha sonra içi su dolu kabarcıklar haline gelir ve sıklıkla kabuÄŸu patlayarak ülserleÅŸir. Deri döküntüleri ise 1-2 gün sonra geliÅŸir. Ayak tabanı ve ellerde avuç içinde düz kırmızı noktalar halinde baÅŸlayan döküntüler, daha sonra su toplar. Bazen döküntüler dizlerde, dirseklerde, kalçada veya genital bölgede de oluÅŸabilir. El ve ayaklardaki döküntüler genellikle 5-7 gün içerisinde kendiliÄŸinden iyileÅŸir.

Özellikle küçük çocuklar ağızlarındaki aÄŸrılı yaralar nedeni ile su içmekte zorlanabilir ve dehidratasyon oluÅŸabilir.

Her ne kadar adı El-Ayak-Ağız Hastalığı da olsa her zaman tüm bu alanlarda döküntü görülmeyebilir. Sadece ağız yaraları veya sadece deride döküntüler ÅŸeklinde geliÅŸebilir.

Nasıl Bulaşır?

Solunum yoluyla, tükürükle, yakın temasla ve dışkı yoluyla bulaÅŸabilir. Yazın havuz sezonunun açılması ve enfekte havuz sularının yutulması ise ayrı bir risk oluÅŸturmaktadır. YoÄŸunlaÅŸan virüslerle hastalık salgına da dönüÅŸebilmektedir. Bu nedenle anne ve babalara, çocuklarına ellerini sık sık yıkama alışkanlığı kazandırmaları konusunda büyük görev düÅŸmektedir.

Tanısı Nasıl Konur?

Alınacak ayrıntılı bir hastalık öyküsü ve fizik muayene, ağızda, ellerde ve ayaklarda karakteristik döküntüler, genellikle hastalığın teÅŸhisi için yeterlidir. Aftöz stomatit, su çiçeÄŸi, eritema multiforme ve herpes simplex gibi hastalıklarla ayırıcı tanısı yapılmalıdır. Genellikle, hiçbir laboratuvar çalışması gerekmez. Lökosit sayısı 4000-16,000 / ml arasındadır. Bazen, atipik lenfositler mevcuttur. Son çalışmalar, C-reaktif protein (CRP) ve açlık kan ÅŸekerinin ÅŸiddetli vakalarda hafif vakalara oranla anlamlı olarak daha yüksek olduÄŸunu göstermektedir. Virüsün bulunması muhtemel alanlardan ( burun-boÄŸaz sürüntüsü, gaita, döküntü sıvıları..) alınan numunelerde PCR yöntemi ile virüs izole edilebilir veya kanda hastalığa sebep olan virüslere (coxackie, enterovirüs..) karşı oluÅŸan antikor (bağışıklık sistemi yanıtı) tespit edilebilir.

Tedavisi Nasıldır?

Hastalığın spesifik bir tedavisi ve aşısı yoktur. Hasta kiÅŸilerin ÅŸikayetlerine yönelik ve varsa komplikasyonlara yönelik tedaviler uygulanabilir.

Korunma Yolları Nelerdir?

Hasta bireyler ile temastan kaçınarak ve bazı temel temizlik kurallarına dikkat ederek hastalıktan korunulabilir.

Eller özellikle tuvalet kullanımı sonrası veya bez deÄŸiÅŸtirdikten sonra, yemek hazırlamadan veya yemekten önce mutlaka su ve sabunla yıkanmalıdır.
Oyuncaklarda dahil olmak üzere kullanılan tüm malzemelerin yüzey temizliÄŸine dikkat edilmelidir.
Hastalarla yakın temastan (öpüÅŸme, sarılma gibi…) ve ortak tabak bardak kullanımından kaçınılmalıdır.
Ellerin sık sık yıkanması, kirli ellerin aÄŸza ve yüze sürülmemesi çok büyük önem taşır.
Bulaşıcı olduğundan el-ayak-ağız hastalığına yakalanan kişilerden uzak durulması gerekir.
Ortak yaÅŸam alanlarını sık sık havalandırarak içeri temiz hava girmesini saÄŸlamak gerekir.
Okul ve kreÅŸlerde ortam yüzeylerinin günlük temizliÄŸi saÄŸlanmalıdır.
El-ayak-ağız hastalığına karşı en etkili yöntem hijyendir. Gerekli hijyen ve temizlik kurallarına uyulması durumunda el-ayak-ağız hastalığı riski azalır. El, ayak, ağız hastalığı ile ilgili, Halk SaÄŸlığı Müdürlükleri tarafından, ihtiyaçlar doÄŸrultusunda saÄŸlık personeline ve halka yönelik eÄŸitimler planlanmakta ve uygulanmaktadır.

Kimler Riskli Gruptadır?

Okul, kreÅŸ vb. toplu yaÅŸam alanlarında bulunmak, yazın havuz sezonunun açılması ve enfekte havuz sularının yutulması ise ayrı bir risk oluÅŸturmaktadır