Sağlıcakla Araştırma Grubu

04/04/2022

Bir zamanlar `üçüncü göz` olarak adlandırılan epifiz bezi, beynin derinliklerinde yer alan küçük bir bezdir. On yedinci yüzyıl Fransız filozofu Rene Descartes, ruhun epifiz bezinde bulunduÄŸunu düÅŸünüyordu. Hatta onu ruhun ana koltuÄŸu ve tüm düÅŸüncelerimizin oluÅŸtuÄŸu yer olarak kabul ediyordu.

Adını çam kozalağı ÅŸeklinden alan bu bez, vücudun iç saatinde rol oynayan melatonin hormonunu salgılar. Beyin, liflerle birbirine baÄŸlanan iki ayrı yarım küreden oluÅŸur. Epifiz bezi, beynin ortasında, iki yarım küre arasında bulunur. Epifiz bezi esas olarak melatonin hormonunu üreten hücreler olan pinealositleri içerir.

Epifiz Bezinin Sirkadiyen Ritme Etkisi

Epifiz bezi vücudun sirkadiyen ritimlerini düzenlediÄŸi için vücudun iç saatinin anahtarıdır. Sirkadiyen ritimler, kiÅŸinin her gün aynı saatte yorgun hissetmesine, uyumasına, uyanmasına ve tetikte hissetmesine neden olan sinyaller de dâhil olmak üzere vücudun günlük ritimleridir.

Epifiz bezi, sirkadiyen ritimleri düzenlemeye yardımcı olan melatonin hormonunu salgılar. Melatonin kiÅŸinin maruz kaldığı ışık miktarına göre üretilir. Epifiz bezi karanlık olduÄŸunda daha fazla melatonin salgılar, bu da melatoninin uykudaki rolüne iÅŸaret eder. SaÄŸlıklı, normal iÅŸleyen bir bireyde, melatonin ritmik bir döngü içinde salınır ve geceleri göze giren ışık azalmaya baÅŸladığında daha fazla melatonin üretilir. Kan dolaşımı onu vücudun farklı bölgelerine taşır, burada reseptörler uyku ihtiyacını belirlemek için melatonini alır.

Epifiz Bezinin Ä°ÅŸlevleri

Kemik Metabolizması

Yaşla birlikte epifiz bezinin işleyişindeki azalma kemik metabolizmasını etkileyebilir.

Fareler üzerinde yapılan bir araÅŸtırmada epifiz bezinin iÅŸlevindeki deÄŸiÅŸikliklerin kemik metabolizmasını etkileyebileceÄŸini düÅŸündürmektedir. Menopoz sonrası kadınlar, diÄŸer gruplara göre osteoporoza karşı daha savunmasızdır. Epifiz bezi iÅŸlevi yaÅŸla birlikte azalma eÄŸilimindedir. Çalışmalarda, oral melatonin takviyelerinin, kemik kütlesini artırarak, gelecekte postmenopozal osteoporoza karşı korunmaya yardımcı olabileceÄŸi sonucuna varılmıştır.

Akıl sağlığı

Uyku ve zihinsel saÄŸlık ayrılmaz bir ÅŸekilde baÄŸlantılıdır. Uyku yoksunluÄŸu zihinsel saÄŸlık sorunlarına neden olabilir. Bazı zihinsel saÄŸlık sorunları ışığa eriÅŸimle iliÅŸkilendirilmiÅŸtir. ÖrneÄŸin; mevsimsel duygu durum bozukluÄŸu, kiÅŸinin ruh halini etkileyen ve ışık seviyeleri düÅŸük olduÄŸunda ortaya çıkma eÄŸiliminde olan bir depresyon ÅŸeklidir. Bunun nedeni melatonin salgılanmasındaki deÄŸiÅŸiklikler olabilir.

Hipofiz Bezi Ä°ÅŸlevi

Hipofiz bezi, beynin hipotalamus adı verilen bölümünden çıkıntı yapan bir bezdir. Hipotalamus, büyüme ve tiroid fonksiyonu dâhil olmak üzere çok çeÅŸitli hormonal fonksiyonlarla baÄŸlantılıdır. AraÅŸtırmalar gösteriyor ki epifiz bezi hipofiz bezinin davranışını deÄŸiÅŸtirebilir. Melatonin, hipofiz bezinin yumurtalıkların ve testislerin geliÅŸiminde önemli rol oynayan hormonları salgılamasını engelleyebilir ve adet döngüsü gibi iÅŸlevleri düzenleyebilir.

Ä°laç Metabolizması

Bazı ilaçların epifiz bezinin iÅŸlevini ve melatonin salgılama seviyelerini deÄŸiÅŸtirdiÄŸi görülmüÅŸtür. Yapılan çalışmalarda epifiz bezinin kokain ve diÄŸer psikostimülanlara (uyarıcılar) bağımlılıkta önemli bir rol oynayabileceÄŸi sonucuna varılmıştır.

YaÅŸlanma

Ä°nsanlar yaÅŸlandıkça epifiz bezi daha az melatonin salgılama eÄŸilimindedir. YaÅŸa baÄŸlı deÄŸiÅŸikliklerin tek suçlusunun melatonin olması pek olası deÄŸildir, ancak düÅŸük melatonin seviyeleri yaÅŸlanma sürecini açıklamaya yardımcı olabilir.

YaÅŸlı yetiÅŸkinler daha az uyuma eÄŸilimindedir ve uykuya dalmakta zorluk çekebilirler. Melatonindeki deÄŸiÅŸiklikler bu durumu açıklayabilir.

Yön Bulma YeteneÄŸi

AraÅŸtırmacılar epifiz bezi bozukluÄŸu olan kiÅŸilerin yer ve yön duyularında azalma olduÄŸunu bulmuÅŸlardır. Bu da epifiz bezinin yer ve yön bulma becerisi üzerinde büyük ölçüde rol oynayabileceÄŸini düÅŸündürmektedir.

Epifiz Bezi Disfonksiyonu

Epifiz bezi disfonksiyonu(fonksiyon bozukluÄŸu) uyku düzenini etkileyebilir. Semptomlar uykusuzluk veya aşırı uyku hali içerebilir.

Epifiz bezi kalsiyum tortuları biriktirebilir. SaÄŸlıklı bireylerde bu tortular normaldir, ancak aşırı kireçlenme epifiz bezinin düzgün çalışmasını engelleyebilir.

Epifiz bezi hipotalamusla yakından iliÅŸkili olduÄŸundan, hipotalamusla ilgili sorunlar - kanser, büyüme veya hormonal sorunlar dâhil - epifiz bezi iÅŸlev bozukluÄŸuna neden olabilir. Epifiz bezi tümörleri nadirdir ancak epifiz fonksiyonunu da deÄŸiÅŸtirebilir.

Epifiz bezi disfonksiyonunun en belirgin semptomu sirkadiyen ritimlerdeki deÄŸiÅŸikliktir. Bu, çok fazla veya çok az uyumak, gecenin ortasında aktif ve huzursuz hissetmek veya alışılmadık zamanlarda uykulu hissetmek anlamına gelebilir.