Gebelik, doÄŸum eylemi ve lohusalık esnasındaki komplikasyonlar, geliÅŸmekte olan ülkelerde üreme yaşındaki kadınlar arasında önde gelen ölüm ve sakatlık nedenidir. Çok boyutlu bir kalkınma göstergesi olarak anne ölüm düzeyi, üreme saÄŸlığı hizmet sunumu kalitesi ile yakındaniliÅŸkilidir.

Ülkemizde 2003 yılından bu yana uygulanmakta olan SaÄŸlıkta DönüÅŸüm Programı`nda da anne ve çocuklara özel önem verilmesi öncelikli konular arasında yer almıştır. Bu çerçevede yapılan çalışmalar sonucunda anne ve bebek ölümlerinde önceki yıllara göre çok daha yüksek oranlarda azalmalar saÄŸlanmıştır.

A-Birinci Ä°zlem

GebeliÄŸin ilk 14 haftası içerisinde yapınız. Ä°lk ziyaretinizde sizinle ilgilenen saÄŸlık personeli; kiÅŸisel bilgilerinizi (yaÅŸ, akraba evliliÄŸi mi, eÄŸitim düzeyi vb.), ailenizdeki saÄŸlık öyküsünü, alışkanlıklarınızı, tıbbi ve gebeliklerinizle ilgili önceki ve mevcut bilgilerinizi alır. Sizi fiziksel olarak muayene edip laboratuvar testleri yapar (idrar tahlili, kan tetkiki, gerekli gördüÄŸü diÄŸer tahlilleri yapar)

Sağlık personeli size bu haftada şu konularda bilgi verir:

Anemi tespit edildiÄŸinde tedavi dozunda demir baÅŸlayabilir.
12. Haftadan itibaren 1200 IU (9 damla) günlük tek doz D Vitamini Preparatı baÅŸlamanızı ve emzirme dönemince almanız önerilir.
Anemi yoksa 16. gebelik haftasından itibaren demir desteğine başlamanız ve doğum sonu 3ay devam etmeniz tavsiye edilir.
Tetanoz bağışıklaşması yapılıp yapılmadığı sorgulanır gerekiyorsa tetanoz toksoid aşısını yaptırmanızı sağlar. (Tetanoz bağışıklaşması 12. haftadan itibaren yapılabilir.)

Ayrıca; 

Yorgunluk
Bulantı ve kusma
Sık idrara çıkma
BaÅŸ dönmesi
Varis ve hemoroid
Kabızlık
Mide yanması
Bacaklarda kramplar
Nefes darlığı
Ciltteki deÄŸiÅŸiklikler
Memelerde hassasiyet
Vajinal akıntı
Meme başındaki glandlarda belirginleşme
Kolostrum salınımı
Aşırı tükürük salgılanması
Toprak vb. yeme konularinda bilgi verilir.
Aşağıdaki konular ile ilgili de danışmanlık verilir.

Beslenme ve diyet
Fiziksel aktivite ve çalışma koÅŸulları
Gebelikte cinsel yaÅŸam
Hijyen ve genel vücut bakımı
Ağız ve diş sağlığı
Sigara alışkanlığı
Alkol alışkanlığı ve madde bağımlılığı
Ä°laç kullanımı
Tetanoz toksoid immünizasyonu
Gebelikte tehlike iÅŸaretleri:
Vajinal kanama
Konvülziyon (Sara nöbeti gibi kasılmalar)
BaÅŸaÄŸrısı ile beraber görmede bozulmaAteÅŸ ve/veya ciddi güçsüzlük
Ciddi karın ağrısı
Solunum güçlüÄŸü veya sık solunum
Suyunun gelmesi
Yüz, el ve bacaklarda ÅŸiÅŸme

B-Ä°kinci Ä°zlem(18-24. haftalar)

GebeliÄŸin 24-26. haftaları arasında glukoz tarama testinin yapılması önerilir.
Obstetrik Ultrasonografi yapılması önerilir.
Birinci izlemdekilere ek olarak ayrıca aşağıdaki konular ile ilgili de danışmanlık verilir.

Fetus hareketlerinin hissedilememesi
Hızlı kilo alımı

C-Üçüncü Ä°zlem (28-32. Haftalar)

Mevcut gebelik öykünüz alınarak fiziksel muayeniz yapılır. _
Birinci izlemdekilere ek olarak ayrıca aşağıdaki konular ile ilgili de danışmanlık verilir.

Fetus hareketlerinin hissedilememesi
Hızlı kilo alımı
DoÄŸum eylemi ve doÄŸum
Doğumun nerede ve kim tarafından yapılacağının planlanması
Anne sütü ve emzirme
Postpartum aile planlaması danışmanlığı
D-Dördüncü Ä°zlem (36-38. Haftalar)

Birinci izlemdekilere ek olarak ayrıca aşağıdaki konular ile ilgili de danışmanlık verilir:

Fetus hareketlerinin hissedilememesi
Hızlı kilo alımı
DoÄŸum eylemi ve doÄŸum
Doğumun nerede ve kim tarafından yapılacağının planlanması
Anne sütü ve emzirme
Postpartum aile planlaması danışmanlığı verilir.
GebeliÄŸin Ilk 3 Ayında Sık Karşılaşılan Sorunlar Tüm Gebelik Dönemlerinde Sık Karşılaşılan Sorunlar GebeliÄŸin Son 3 Ayında Sık Karşılaşılan Sorunlar
Bulantı kusma Kabızlık ve gaz problemleri Mide yanması ve reflü
Tükrük salgısında artma DiÅŸ eti problemleri Kas krampları
Vaginal akıntıda artma Ödem
Memelerde Hassasiyet Solunum sıkıntısı
Sık idrara çıkma ve idrar kaçırma Sırt ve bel aÄŸrısı
Bayılma hissi Uykusuzluk
Varis ve hemoroidler Ellerde rahatsızlık
Cilt problemleri
Yorgunluk
Gebelikte Tehlike Belirtileri ve Yapılması Gerekenler

Vajinal Kanama:

GebeliÄŸin hangi haftasında meydana gelirse gelsin vajinal kanama mutlaka deÄŸerlendirmesi gereken bir durumdur. Kanama çok hafif, koyu veya açık olsa da vakit kaybetmeden derhal doktora baÅŸvurulmalıdır.

Hazneden Ani Bebek Suyunun Gelmesi:

GebeliÄŸin hangi haftasında meydana gelirse gelsin, miktarı ne olursa olsun hazneden sıvı gelmesi durumunda doktora baÅŸvurulmalıdır.Gebelerde sıklıkla idrar kaçırması da olabilir. Bu durumla karıştırılmamalıdır.

Rahim Kasılmaları:

Hamilelikte kasık aÄŸrısı sık görülen bir ÅŸikayettir, çoÄŸu zaman rahmin büyümesine baÄŸlı olur ve gebelikte normal bir durumdur.

GebeliÄŸin son aylarında Braxton-Hicks kontraksiyonları denilen yalancı doÄŸum aÄŸrıları da karın aÄŸrısı hissedilmesine sebep olabilir. Bu kasılmalar düzensiz ve hafif ÅŸiddette olmasıyla, dinlenmek ve aÄŸrı kesicilerle geçmesiyle gerçek doÄŸum sancılarından ayrılır. EÄŸer kasılmalar sık ve ÅŸiddetli geliyorsa ve geçmiyorsa mutlaka doktora baÅŸvurulmalıdır. Gerçek doÄŸum sancıları doÄŸum eylemi belirtisi olabilir.

Karın Ağrısı:

Gebeyi rahatsız edecek, geçmeyen karın aÄŸrıları mutlaka hekim tarafından deÄŸerlendirilmelidir. Apandisit, safra kesesi iltihabı,mide ülseri gibi birçok neden karın aÄŸrısı nedeni olabilir.

GebeliÄŸin son üç ayında karnın saÄŸ üst kısmındaki aÄŸrı; baÅŸ aÄŸrısı, bulantı, kusma, bulanık görme, ve tansiyon yükselmesi gibi ÅŸikayetlerle beraber ise gebelik zehirlenmesinin iÅŸareti olabilir.

AteÅŸ:

Vücut ısısının birkaç kez ölçümde 38.0 derecenin üzerine çıkmasına yüksek ateÅŸ denir. GebeliÄŸin hangi haftasında meydana gelirse gelsin yüksek ateÅŸ mutlaka deÄŸerlendirilmesi gereken bir durumdur, normal deÄŸildir ve bir enfeksiyon belirtisi olabilir. Mutlaka doktora baÅŸvurulmalıdır.

Doktora baÅŸvurmadan ateÅŸ düÅŸürücü ilaçlar almaktan kaçınılmalıdır. Çünkü ilaçların bazıları gebeliÄŸe zararlı olabilir ayrıca bu durumda sadece ateÅŸi düÅŸürmek yetmez ateÅŸe sebep olan durumun da tedavisi gerekir.

GebeliÄŸin ilk aylarında yüksek ateÅŸ, bazı yapısal anormalliklere ve düÅŸüÄŸe sebep olabilir.

Gün Aşımı:

Süresi son adet tarihinin ilk gününden itibaren 42 haftanın ötesine uzayan gebelikler gün aşımı olarak kabul edilir. Bu durumda olası riskleri ortadan kaldırmak için gebe doktor tarafından deÄŸerlendirilmelidir.

Hipertansiyon:

Gebelikte sistolik kan basıncı ≥ 140 mmHg ya da diastolik kan basıncı ≥ 90 mmHg tespit edilmesi yüksek tansiyon olarak tanımlanmaktadır.

Böyle bir durumda derhal doktora baÅŸvurulmalıdır.

Yüksek tansiyona eÅŸlik eden idrarda protein atılımı varsa gebeliÄŸin sonlandırılmasını gerektirebilen gebelik zehirlenmesi (preeklamsi) ortaya çıkar. Bu durumda gebe mutlak doktor kontrolü altında olmalıdır.

Eklampsi; gebelik zehirlenmesi olduÄŸu bilinen bir hastada kasılma nöbetleri, koma veya her ikisinin ortaya çıkmasıdır. Kasılma nöbetleri, ağız çevresindeki yüz çekilmeleriyle baÅŸlar. Daha sonra yaygın kasılmalar ortaya çıkar. Ortalama 1 dakika sürer. Kasılmalar sırasında solunum durur. Hemen tedavi edilmesi gereken acil bir durumdur.

Bebek Hareketlerinin Azalması veya Olmaması:

12 saatlik dönemde 10’dan az bebek hareketi olması anormal sayılmaktadır. Böyle bir durumda derhal doktora baÅŸvurulmalıdır.

Solunum GüçlüÄŸü:

Astımı, kalp hastalığı gibi ciddi nedenlerden ayırt etmek gereklidir. Öksürük ve göÄŸüs aÄŸrısınaasimetrik bacak bulguları da eÅŸlik ediyorsa önem verilmeli ve derhal doktora baÅŸvurulmalıdır.

Baş Ağrısı:

Gebelikte ve doÄŸum sonrası dönemde yeni baÅŸlangıçlı baÅŸ aÄŸrısı sıklıkla migren ya da gerilim tipi baÅŸ aÄŸrısı olsa da, kafa içine ait bir problemin ilk bulgusu da olabileceÄŸi unutulmamalıdır.

Yeni baÅŸlangıçlı ciddi baÅŸ aÄŸrısında, derhal doktora baÅŸvurulmalıdır.

DoÄŸum Çantası Hazırlama:

Anne adayı doÄŸum için hastaneye giderken yanına alacaklarını erken doÄŸum riski de düÅŸünülerek gebeliÄŸin 7. ayında tamamlamış olması tercih edilir.
Anne için: Önden düÄŸmeli gecelik (2 adet), sabahlık (2 adet), pijama (2 takım), iç çamaşırı (çok sayıda), emzirme sütyeni (2 adet), hırka yada ÅŸal, çorap (3 çift), hijyenik ped (2–3 paket), altı kaymayan terlik, ÅŸampuan, sabun, diÅŸ fırçası ve macunu, vücut losyonu, el havlusu, banyo havlusu, peçete, kolonya, tarak, küçük el aynası, küçük yastık bulunmaktadır.
Bebek için: En küçük boy çocuk bezi ( 1 paket), zıbın ( 3 adet), uzun kollu tulum veya pijama takımı ( 3 adet), çorap (2 çift), baÅŸlık ( 2 adet), mevsime uygun yelek veya hırka (1-2 adet), bebek battaniyesi, bebek mendili ( bol miktarda), bebek önlüÄŸü ( 2 adet), kirli çamaşır torbası, bebe ÅŸampuanı, yumuÅŸak havlu, burun temizleme aspiratörü ve bebe yağı bulunmalıdır.
Ayrıca gebelik süresince yapılan tetkiklerin sonuçlarını, doktorun ve hastanenin telefon numaralarını yanına almaları faydalı olacaktır.