Beyin ve spinal kordu çevreleyen pia ve araknoid zarın infeksiyoz ve noninfeksiyoz nedenJerle gelisen akut ya da kronik inflamasyonuna menenjit denir. Menenjit, hemen her yaÅŸ grubunda görülebilen ciddi bir enfeksiyondur Akut bakteriyel menenjit (ABM) yuksek oranda mortaliteye neden olabilen ciddi bir infeksiyon hastalığıdır. Menenjit olusturan etkenler; bakteriler, virüsler, mantarlar, spiroketler, riketsiyalar,protozoa, helmintler ve diger etkenler olabilir. Streptoccocus pneumoniae, Neisseria meningitidis ve Haemophilus influanzae akut bakteriyel menenjitin %80-85’inden sorumlu bakterilerdir.

Hastalığın Nedenleri Nelerdir?

Neisseria meningitidis’in neden olduÄŸu meningokokal hastalık tüm dünyada çocuk ve genç eriÅŸkinlerin en önemli morbidite ve mortalite nedenlerinden biridir. Neisseria meningitidis (meningokok) isimli bakteri çeÅŸitli hastalık tablolarına yol açar. Bunlar arasında en sık görülenleri ve en tehlikeli olanları meningokoksemi ve menenjittir.

Hastalık Nasıl Bulaşır?

Meningokok infeksiyonlarında tek rezervuar insandır. Meningokok menenjitinde bulaş, enfekte kişinin burun ya da boğazından direk temas ya da damlacık yolu ile gercekleşmektedir.

Hastalık Kalıtsal Mıdır?

Meningokoksik menenjit kalıtsal bir hastalık değildir.

Hastalığın Belirtileri Nelerdir?

Meningokok menenjitini diÄŸer bakteriyel menenjitlerden ayırt eden tek başına bir bulgu yoktur. Meningokok menenjiti olguları da diÄŸer bakteriyel menenjit etkenlerine benzer ÅŸekilde ateÅŸ ile birlikte, bulantı, kusma, irritabilite, baÅŸ aÄŸrısı, konfuzyon, ense sertliÄŸi gibi semptom ya da bulgular ile baÅŸvurmaktadır. Meningokok menenjitinde tipik baÅŸvuru semptomları ani baÅŸlayan ateÅŸ, bulantı, kusma, baÅŸaÄŸrısı, bilinc deÄŸiÅŸiklikleri ve miyalji olarak tanımlanmıştır. Meningokokkal menejitli hastalann sistemik muayenelerinde purpura ve petesial dokuntulerin gorulmesi taruya yardımcıdır. Büyük cocuklarda en sık bulgular ateÅŸ, baÅŸ aÄŸrısı, fotofobi, bulantı, kusma, konfuzyon, letarji ve bilinç deÄŸiÅŸiklikleridir. Sut cocukluÄŸu doneminde en sık bulgular ise ateÅŸ, hipotermi, letarji, solunum sıkıntısı, sarılık, beslenme gucluÄŸu, fışkırır tarzda kusma, ishal, konvulziyon, irritabilite ve/veya fontanel bombeliÄŸi olarak belirtilmektedir.

Hastalık Açısından Kimler Risk Altındadır?

Bakteri insanların yaklaşık %10’nun boÄŸazında taşınmaktadır ve ozellikle kucuk cocuklar, oÄŸrenciler ve askerler gibi kalabalık ortamlarda yaÅŸayanlar, hacılar gibi hem kalabalık ortamda bulunan, hem de riskli bolgelere seyahat edenler, kompleman eksikliÄŸi olanlar, asplenikler ve immun yetmezliÄŸi olanlar bakteriyi hastalardan veya bu taşıyıcılardan alarak ağır hastalık gecirebilirler.

Hastalığın Seyri Nasıldır?

Neisseria menigitidis enfeksiyonu geciren insanların coÄŸunda hastalık asemptomatik seyrederken, bazen sepsis ve menenjit gibi invazif hastalıklara da neden olabilir. Hastaların % 10-14’ü etkili antibiyotik tedavisine raÄŸmen kaybedilir ve % 20-40’ında nörolojik sekeller geliÅŸir.

Hastalığın Komplikasyonları Nelerdir?

Dissemine intravasküler koagülasyon, akut sürrenal yetmezligi, endokardit, septik artrit, subdural effüzyon, hidrosefali, lokalize ventrikülit, kortikal tromboflebit, nörolojik sekeller epilepsi, zeka geriliÄŸi, öÄŸrenme güçlüÄŸü, beyin absesi, iÅŸitme kaybı intellektüel fonksiyonlarda bozulma, kiÅŸilik deÄŸiÅŸiklikleri, baÅŸ dönmesi, yürüme bozuklukları, körlük, parezi, paralizi vb.

Hastalığın Tedavi Yöntemleri Nelerdir?

Meningokoksik menenjit acil bir hastalıktır ve menenjit düsünülen hastada tedavi hemen baÅŸlanmalıdır. Antibiyotik tedavisine baslamak için mikrobiyolojik ve serolojik testlerin sonuçlanması beklenmemeli ve kullanılacak antibiyotiklerin ilk dozu 30 dakika içinde verilmelidir. Menenjit tedavisinde hatırlanması gerekli bazı kurallar:

- Antibiyotikler i.v. yoldan uygulanmalı,

- Bakterisidal ve yan etkisi en az olan antibiyotikler tercih edilmelidir,

- LP yapılamayan veya yapılsa da BOS’ un incelenemeyecegi bir saglık kurumundaki hekim ilk tedavi dozunu verdikten sonra bu islemin yapılabilecegi bir hastaneye hastasını sevk etmeli, hastalar evinde veya poliklinikte tedavi edilmemeli,

- LP yapılabilecek bir hastaneye basvuran hastada BOS’ dan boyalı preparat yapıldıktan hemen sonra tedaviye baÅŸlanmalıdır,

-Altta yatan hastalıgı, immun yetersizligi olanlarda, travmatik ve post operatif gelisen menenjitlerde daha genis antibakteriyel spektrum saglayacak antibiyotik kombinasyonu düsünülmeli,

- Mümkünse BOS’ a iyi geçtigi bilinen antibiyotikler tercih edilmeli.

Ä°ntravenoz seftriakson tedavisi, kan kultürü veya PCR icin örnek alındıktan sonra meningokok enfeksiyonu olduÄŸu düÅŸünülen ve aÅŸağıdaki riskleri taşıyan cocuklara derhal verilmelidir: Seftriaksonun yarılanma ömrü uzun oldugu için hastaya 12 saat kazandırır.

Peteşi yayılırsa
Döküntü purpurik olursa
Bakteriyel menenjit bulguları varsa
Meningokoksik septisemi bulguları varsa
Hekim tarafından enfeksiyondan ÅŸüpheleniliyorsa
Meningokoksik septisemi ve menenjit icin penisilin G (250.000-400.000/kg/gun) halen ilk tercih edilen antibiyotiktir. Penisiline dirençli vakalarda tedavide üçüncü kuÅŸak sefalosporinler tercih edilmelidir. Sefotaksim (200 mg/kg/gun) veya seftriakson (100 mg/kg/gun) penisilin yerine verilebilir. Tedavi süresi 7 gündür. Tedavinin en önemli aÅŸamalarından biri de destek tedavisidir. Hastalar yoÄŸun bakımda izlenmeli, ÅŸok, DÄ°K, beyin ödemi gibi komplikasyonlar zamanında saptanıp tedavi edilmelidir.

Hastalığın Tanısı Nasıl Konur?

Meningokok infeksiyonlarının tanısında klinik çok önemlidir. Kesin tanı için enfeksiyon etkeninin belirlenmesi, laboratuvar tanısının yapılması ÅŸarttır. AteÅŸ ve peteÅŸi ile baÅŸvuran her hastada ön planda meningokok infeksiyonları düÅŸünülmelidir. Kesin tanı için kan kültürü ve BOS kültürü gerekmektedir. Ayrıca derideki lezyonların biyopsilerinde de etken gösterilebilir. Son yıllarda meningokokal hastalıkların tanısında polimeraz zincir reaksiyonu (PCR) ile bakteri DNA’sının saptanması önemli bir tanı yöntemi olmuÅŸtur.

Hastalık Dünyanın Hangi Bölgelerinde Görülmektedir?

Neisseria meningitidis, tüm dünyada menenjit ve sepsisin en sık nedenleri arasında yer almaktadır. Ä°nfeksiyon özellikle geliÅŸmiÅŸ ülkelerde sporadik, endemik olarak görülürken Afrika menenjit kuÅŸağında (Sahra altı Afrika’da Senegal’den Etiyopya’ya kadar olan ülkeler kuÅŸağı) Ekim sonundan baÅŸlayan ve Haziran başına kadar uzanan dönem içerisinde salgınlara neden olabilmektedir. Benzer ÅŸekilde Arap Yarımadası da yüksek riskli bölge olarak kabul edilmektedir.

Hastalığın Ülkemizde Görülme Durumu Nedir?

Neisseria meningitidis dünya genelinde hem endemik hem de epidemik hastalığa neden olmaktadır. Türkiye’de N. meningitidis infeksiyonları, epidemik veya sporadik vakalar olarak ortaya çıkabilmektedir. Ülkemizde son yıllarda yapılan bazı çalışmalarda serogrup W-135’in sıklıkla tespit edildiÄŸi bildirilmiÅŸ olup araÅŸtırmacılar bunun Hac ziyaretine giden hacılardan kaynaklandığı düÅŸünmektedirler. Yapılan çalışmalarda ikinci sıklıkta ise serog­rup B saptanmaktadır. Zaman içinde serog­rupların görülme sıklığı ve sıralaması deÄŸiÅŸmektedir. Ülkemizde son yıllarda serogrup B ön plandadır.

Gebelik Hastalığın Seyrini Etkiler Mi?

Gebelik hastalığın seyrini etkilememektedir. Ancak gebeliÄŸin yanı sıra bazı risk faktörlerini(asplenik, komplemen eksikliÄŸi) taşıyan kadınlarda ve enfeksiyon etkeninin epidemik olduÄŸu bölgelere seyahat eden gebe kadınlarda hastalık ağır seyredebilir.

Emziren Kişilerin Hasta Olması Durumunda Neler Yapılmalıdır?

Hastalık solunum yolu ve yakın temasla bulaÅŸtığı için annenin maske takması önerilir. Hastalığa yakalanan ancak emziren annelerde acil olarak antibiyotik tedavisi baÅŸlanarak emzirmenin kesilmesi önerilir. Salgınlarda gebelere aşı önerilir. Annede olusan antikorlar plasenta yoluyla geçerek yenidoganda ilk birkaç ay % 50’ye yakın koruma saÄŸlar. Anne ve fetusta aşının herhangi bir yan etkisi gösterilmemiÅŸtir.

Çoçuklarda Hastalığın Seyri Nasıldır?

Neisseria meningitidis’in neden olduÄŸu meningokokal hastalık tüm dünyada çocuk ve genç eriÅŸkinlerin en önemli morbidite ve morta­lite nedenlerinden biridir. Meningokokal hastalık en sık koruyucu antikorların henüz oluÅŸmadığı 3 ay-1 yaÅŸ arasındaki çocuklarda görülür. Ä°kinci insidans artışı ise 15-17 yaÅŸ arası adolesanlarda saptanmaktadır. En iyi tedavi koÅŸullarında bile mortalite % 10-15 arasında deÄŸiÅŸmektedir.

Çoçuklarda Hastalığın Tedavi Yöntemleri Nelerdir?

Yukarıda hastalığın tedavi yöntemlerinde anlatılmıştır.

Hastalıktan Korunmak Ä°çin Alınması Gereken Önlemler Nelerdir?

Neisseria meningitidis’in neden olduÄŸu menenjitine karsı kemoproflaksi ve aşı ile korunma saÄŸlanabilir. Ä°nfekte hasta ile yakın teması olan kiÅŸilere profilaksi verilmesi ikincil vakaların önlenmesi açısından çok önemlidir. Kemoprofilaksi indeks vaka ile yakın temas edenlerde riskli bakteriyi elimine etme amacını taşımaktadır. Yakın temas ile, hastanın ev halkı, okul veya yuva arkadaÅŸları ve ağız salgıları ile doÄŸrudan temas edenler (öpüÅŸme) kastedilmektedir. Hastane personeli ise özel risk altında deÄŸildir. Burada tek istisna ağızdan aÄŸza solunum yapan­lar veya herhangi bir ÅŸekilde hastanın sekres­yonlarına maruz kalanlardır. Normal hasta bakı­mı sorun yaratmaz. Kemoprofilaksi, mümkün olan en kısa sürede baÅŸlatılmalıdır. Ä°deal olarak indeks olgu­nun saptanmasını izleyen ilk 24 saat içinde pro­filaksi verilmelidir. Çocuklarda meningokok profilaksisinde rifampin ilk seçenektir. 10 mg/kg/doz olarak günde iki kez iki gün süreyle (toplam dört doz) oral olarak kullanılır. Maksimal doz 600 mg’dır. Rifampin profilaksisi gebe kadı­na önerilmez. Tek doz intramüsküler injeksiyon olarak verilen seftriakson iki günlük oral rifam­pinin yerini tutmaktadır. Seftriakson 15 yaÅŸ altındakilerde 125 mg; 15 yaÅŸ üzerindekilerde ise 250 mg olarak uygulanır. EriÅŸkinlerde en uygun tedavi tek doz oral siprofloksasin (500 mg) kullanımıdır. Yeni bir seçenek ise tek doz 500 mg azitromisin kullanımıdır. Kemoprofilaksi aşılamaya oranla daha avantajlıdır. Salgın durumunda kemoprofilaksi ile beraber suÅŸa özgü meningokok aşısı yapılması önerilir. SaÄŸlıklı çocuklara (9 ay-10 yaÅŸ) rutin olarak meningokok aşıları önerilmez, artmış meningokok enfeksiyon riski olan olgulara yapılmalıdır. Ayrıca meningokok aşısı, hastalığın hiperendemik olduÄŸu bölgelere seyahat edenlere önerilir