SaÄŸlıklı ve üretken olarak yaÅŸamı sürdürmek için gerekli olan 50’ye yakın besin öÄŸesinin çeÅŸitli besinlerden yeterli miktarlarda alınmasına ve vücutta uygun ÅŸekilde kullanılmasına ‘Yeterli ve Dengeli Beslenme’ denir.

Diyabet, vücudun temel besin öÄŸelerine olan gereksinim düzeylerini deÄŸiÅŸtirmez. Diyabetli birey, kiÅŸisel özelliklerine göre deÄŸiÅŸen enerji ve besin öÄŸesi ihtiyacını, yeterli ve dengeli beslenmesini saÄŸlayacak ÅŸekilde, çeÅŸitli besinlerden karşılamalı ve saÄŸlıklı beslenme alışkanlıkları kazanmalıdır.

a. Besin ÖÄŸeleri

Yiyeceklerimizde bulunan besin ögeleri, kimyasal yapılarına ve vücuttaki iÅŸlevlerine göre altı grupta toplanır. Bunlar; karbonhidratlar, proteinler, yaÄŸlar, vitaminler, mineraller ve sudur. Karbonhidratlar, proteinler ve yaÄŸlar vücudumuza enerji saÄŸlarken vitaminler, minareller ve suyun enerjiye katkısı yoktur. Dengeli beslenme ilkeleri çerçevesinde, günlük enerjinin %55-60’ı karbonhidratlardan, %12-15’i proteinlerden ve %25-30’u yaÄŸlardan saÄŸlanmalı ve günlük posa tüketimi her 1000 kkal enerji alımı için 14 g olmalıdır.

Karbonhidratlar: Tahıllar, niÅŸastalı besinler, kuru baklagiller, süt, yoÄŸurt, ayran, meyveler ve sebzeler karbonhidrat içeren besinlere örnek olarak verilebilir. karbonhidratlar, vücudun temel enerji kaynağıdır. Günlük enerji gereksiniminin önemli bir bölümü karbonhidratlardan karşılanır.
Proteinler: Kırmız et, balık, tavuk, süt, süt ürünleri ve yumurta gibi hayvansal besinlerde; kuru baklagiller, tahıllar ve sebzeler gibi bitkisel besinlerde bulunan proteinler, vücut dokularının geliÅŸmesini ve gerektiÄŸinde onarılmasını saÄŸlar.
YaÄŸlar: Zeytinyağı, ayçiçeÄŸi yağı, mısırözü yağı ve soya yağı gibi sıvı yaÄŸlar; margarin, kahvaltılık yaÄŸ, krema, mayonez; ayrıca salam, sucuk ve pastırma gibi et ürünleri; fındık, fıstık ve ay çekirdeÄŸi gibi kabuklu yemiÅŸler, yaÄŸ içeriÄŸi yüksek besinlerdir.
YaÄŸlar;

DoymuÅŸ yaÄŸ (oda ısısında katı olan; tereyaÄŸ, margarin) ve doymamış yaÄŸ (oda ısında sıvı olan; ayçicek yağı, mısırözü yağı, zeytinyağı)
Doymamış yaÄŸlar; tekli doymamış (zeytinyağı, fındık yağı), çoklu doymamış yaÄŸ (ayçicek yağı, mısırözü yağı, yumuÅŸak kase margarinler) olarak sınıflandırılır.
Yemeklere eklenen yaÄŸ, kahvaltılık yaÄŸlar, krema, kaymak gibi görünen yaÄŸ miktarı azaltılmalı ve et, süt, peynir gibi besinlerin bileÅŸiminde bulunan görünmeyen yaÄŸ olarak isimlendirilen doymuÅŸ yaÄŸ miktarını azaltmak için tam yaÄŸlı yerine yarım yaÄŸlı ürünler tercih edilmelidir.

Diyabetlilerde kalp-damar hastalığı oluÅŸma riski, diyabeti olmayanlara kıyasla iki kat daha fazladır. Kan yaÄŸları veya kan basıncı yükselmesinin önlenmesi, kalp-damar hastalıkları oluÅŸma riskini azaltır. Besinlerle alınan yaÄŸ ve özellikle de hayvansal (doymuÅŸ) yaÄŸ tüketimini azaltmak, kan kolesterol düzeyinin düÅŸürülmesine yardım eder. Daha az yaÄŸ, özellikle de daha az doymuÅŸ yaÄŸ tüketilmesi, kalp saÄŸlığıyla ilgili riskleri azaltır.

Kalp-damar saÄŸlığını korumak için tuz tüketimine de dikkat etmek gereklidir. YemeÄŸin tadına bakmadan tuz ekleme alışkanlığından vazgeçilmelidir. Salamura, hazır besinler ve aşırı turÅŸu tüketiminden sakınılmalıdır.

Vitamin ve Mineraller: Sebze ve meyveler baÅŸta olmak üzere tüm besinler çeÅŸitli vitamin ve mineralleri içermektedir. ÖrneÄŸin; portakal, mandalina, kivi gibi meyveler C-vitamini için; süt, yogurt ve peynir kalsiyum için; kırmızı et ve yumurta ise demir ve B12-vitamini için iyi kaynaklardır.
Posa: Besinlerin sindirilmeden atılan kısmıdır. Elma, greyfurt, limon ve portakal gibi meyveler; yulaf, kuru baklagiller ve bazı sebzeler suda eriyebilen posa içerir. Posanın bu türü mide boÅŸalmasını geciktirir, karbonhidratların sindirimini yavaÅŸlatarak kan ÅŸeker düzeyinin yükselmesini önler, kolesterol ve trigliserid düzeylerinin kontrolünü saÄŸlar. Diyabetlilerin beslenme programında günlük gereksinimlerine uygun olan miktarlarda sebze, meyve ve kuru baklagil tüketmesi, gerekli posa alımının saÄŸlanması yönünden önemlidir.
Posa tüketimini artırmak için beyaz ekmek yerine tam tahıl ekmeÄŸi, yulaf ekmeÄŸi, çavdar ekmeÄŸi; pirinç veya makarna yerine bulgur; meyve suyu yerine meyve tüketilmelidir. KabuÄŸu ile yenilebilen meyvelerin kabuÄŸu soyulmamalı, iyice yıkandıktan sonra kabuÄŸu ile birlikte tüketilmelidir. ÖÄŸünlerde mutlaka sebze ve salata yenilmeli, haftada 2-3 defa kuru baklagil tüketilmelidir.

Su: Vücudun artık maddelerden arınması ve düzenli çalışması için yeterli miktarda su tüketimi önemlidir. Ä°htiyaç duyulan su miktarı, yaÅŸ gruplarına göre deÄŸiÅŸmekle birlikte, günlük ortalama 8-10 bardak ‘su’ tüketilmelidir.