Sağlıcakla Araştırma Grubu

29/03/2022

Teknolojinin geliÅŸmesi ile birlikte hayatımızın her alanına dâhil olan elektronik aletler ile saÄŸlığımız ciddi tehlike altına girdi. Özellikle dijital ekrana sahip olan akıllı telefon, televizyon, dizüstü bilgisayar ve tablet gibi elektronik cihazlar mavi ışık adı verilen insan saÄŸlığı üzerinde olumsuz etkilere sahip bir ışık türü yaymaktadır.

Mavi ışık insan gözünün algılayabildiÄŸi, 7 renkten oluÅŸan renk spektrumunun bir parçasıdır. Işık spekturumundaki her rengin faklı bir dalga boyu, frekansı ve enerji seviyesi vardır. Mavi ışık 450 ile 495 nanometre arasında kısa dalga boylarına sahip, yüksek enerjili ve yüksek frekanslı bir ışıktır. Gün boyunca mavi ışığın birincil kaynağı güneÅŸ ışığıdır. Televizyon, telefon ve tablet gibi elektronik cihazlarda 400 ile 490 nanometre arasında deÄŸiÅŸen mavi ışık yayan LED’ler bulunur.

Mavi Işığın Sirkadiyen Ritime Etkisi

Beyin, gün boyunca bizi enerjik tutmak ve geceleri uyumamıza yardımcı olmak için farklı hormonlar üretir. Ä°ç saatimizin bu 24 saatlik döngüsü sirkadiyen ritim olarak bilinir.
Sirkadiyen ritminiz kendini ayarlamak için dış ortamdan, en önemlisi gün ışığı ve karanlıktan gelen sinyallere ihtiyaç duyar.

Gündüzleri özellikle güneÅŸten gelen mavi ışık performansı ve ruh halini iyileÅŸtirirken, uyanık kalmanıza yardımcı olur. Hava karardığında epifiz beziniz vücudunuza yorulmasını ve uyumasını söyleyen melatonin hormonunu salgılar. Ancak elektronik cihazlar büyük miktarda mavi ışık yayar ve bu sirkadiyen ritminizi bozar.

AkÅŸamları maruz kaldığınız mavi ışık, beyninizi kandırarak gündüz olduÄŸunu düÅŸündürür, bu da melatonin üretimini engeller ve uykunuzun hem miktarını hem kalitesini düÅŸürür.
Gece saatlerinde mavi ışığa maruz kalmak vücudun biyolojik saatini alt üst eder. Daha kötüsü araÅŸtırmalar kanser, diyabet, kalp hastalığı ve obeziteye neden olduÄŸunu gösteriyor.

Uluslararası uzay istasyonunun yapay ışıklandırma yapılan ÅŸehirleri incelemesi sonucu, yapay ışıklandırmanın çok yapıldığı ÅŸehirlerde erkeklerde prostat, kadınlarda ise meme kanserinin daha fazla olduÄŸu ortaya çıkmıştır.

Sirkadiyen ritmimiz, 24 saatlik bir döngüyü takip eden doÄŸal, içsel bir süreçtir. Uyku düzenini, sindirimi, iÅŸtahı ve hatta bağışıklığı kontrol eder. Ancak normalden biraz daha geç kalkmak, hatta alıştığımızdan farklı bir zamanda yemek yemek gibi küçük ÅŸeyler bile bu içsel saati alt üst edebilir. Bu döngünün bozulması akıl saÄŸlığı bozuklukları, kanser ve Alzheimer dâhil olmak üzere bir dizi saÄŸlık sorunuyla baÄŸlantılı olduÄŸundan, sirkadiyen ritmimizin düzgün çalışması önemlidir.

AraÅŸtırmalar, Alzheimer hastalarında sirkadiyen ritim bozukluklarının, genellikle bozukluk tam olarak ortaya çıkmadan çok önce, hastanın uyku alışkanlıklarında meydana gelen deÄŸiÅŸikliklerin olduÄŸunu göstermektedir. Bu, hastalığın sonraki aÅŸamalarında kötüleÅŸen bir ÅŸeydir. Ancak yetersiz uykunun Alzheimer’a mı neden olduÄŸu yoksa hastalığın bir sonucu mu olduÄŸu henüz tam olarak anlaşılamamıştır.
Mavi ışığa maruz kalma saatleri arttıkça göz yorgunluÄŸu, uyku düzeni bozuklukları, bulanık görme, odaklanma zorluÄŸu, göz kuruluÄŸu ve tahriÅŸi gibi birçok rahatsızlığın olasılığı da artış gösterir.

Toledo Üniversitesi`ndeki bilim adamları, teknolojik cihazlardan yayılan mavi ışığın görme kaybının önde gelen nedenlerinden biri olan makula dejenerasyonuna (sarı nokta hastalığı) yol açabileceÄŸini ortaya koydu.
Ä°stanbul Medipol Üniversitesi Vatan Klinikleri Göz Hastalıkları Bölümü Doç. Dr. GöktuÄŸ Demirci “Elektronik cihazlardan yayılan mavi ışık nedeniyle, 2050 yılında dünyanın yarısının miyop, yani uzağı göremeyen olması bekleniyor” dedi.

Işığa maruz kalmak sirkadiyen ritimi etkileyen bir hormon olan melatonin salgılanmasını baskılar. Her türlü ışık melatonin salgılanmasını baskılarken, gece saatlerinde mavi ışığa maruz kalmak bunu daha güçlü ÅŸekilde yapar.

Harvard araÅŸtırmacıları 6,5 saatlik mavi ışığa ve yeÅŸil ışığa maruz kalmanın etkilerini karşılaÅŸtıran bir deney yaptılar. Mavi ışık, melatonini yeÅŸil ışıktan yaklaşık iki kat daha uzun süre bastırdı ve sirkadiyen ritimleri iki kat daha fazla deÄŸiÅŸtirdi.

Mavi Işığın Zararlı Etkilerinden Korunmak Ä°çin

• Yatmadan iki ila üç saat önce parlak ekrana bakmaktan kaçının.

• Gece ışıkları için sarı ya da kırmızı loÅŸ ışıklar kullanın. Sarı veya kırmızı ışığın sirkadiyen ritimi deÄŸiÅŸtirmesi ve melatonini baskılaması daha azdır.

• Cihazlarınızın parlaklığını kısabilir veya kısa dalga boylu ışığa maruz kalma programlarını kullanabilirsiniz.

• Gece vardiyasında çalışıyor veya geceleri elektronik cihaz kullanıyorsanız, mavi ışık engelleyici gözlükler takın. AraÅŸtırmalar, insanların aydınlatılmış bir odada veya elektronik cihaz kullanırken mavi ışığı engelleyen gözlük kullandıklarında, sanki karanlıkmış gibi melatonin ürettiklerini gösteriyor.